UTRECHT – Milieuorganisatie WISE waarschuwt Nederlandse gemeenten voor de risico’s en onzekerheden rond de bouw van kleine kerncentrales. In een brief aan gemeenteraden en colleges van burgemeester en wethouders stelt de organisatie dat zogenoemde Small Modular Reactors (SMR’s) voorlopig geen realistische oplossing bieden voor de klimaatdoelstellingen. Bovendien dreigt volgens WISE een belangrijk probleem onderbelicht te blijven: de opslag van radioactief afval. Met de opvallende campagne ‘Nationale Kernafval Race’ wil de milieuorganisatie gemeenten en inwoners aan het denken zetten over de gevolgen van kernenergie.

De brief is gedateerd op 14 oktober 2026 en richt zich op gemeenten waar wordt gesproken over de mogelijke komst van kleine kerncentrales.

Volgens WISE bestaat het gevaar dat discussies over nieuwe nucleaire technologie leiden tot vertraging van klimaatmaatregelen die op kortere termijn kunnen worden uitgevoerd.

De organisatie vindt bovendien dat bestuurders onvoldoende aandacht besteden aan de vraag waar het radioactieve afval uiteindelijk moet worden opgeslagen.

Kleine kerncentrales nog volop in ontwikkeling

Small Modular Reactors zijn kleinere kernreactoren die volgens verschillende ontwerpen modulair gebouwd kunnen worden. In Nederland worden deze reactoren besproken als mogelijke toekomstige energiebron.

WISE plaatst grote vraagtekens bij de haalbaarheid van deze plannen. Volgens de milieuorganisatie zijn er in de westerse wereld nog geen operationele SMR’s en zal het naar verwachting nog tientallen jaren duren voordat commerciële modellen in Nederland elektriciteit aan het net kunnen leveren.

De organisatie stelt dat deze ontwikkeling daardoor te laat komt om een belangrijke bijdrage te leveren aan het tijdig realiseren van een volledig CO2-vrije elektriciteitsvoorziening.

Ook de financiële haalbaarheid vormt volgens WISE een belangrijk obstakel.

De milieuorganisatie verwacht dat kleine kerncentrales, net als grote kerncentrales, hoge bouwkosten met zich meebrengen. Daardoor zou ook de geproduceerde elektriciteit relatief duur kunnen worden.

Volgens WISE lopen verschillende nucleaire initiatieven bovendien vast doordat financiering moeilijk rond te krijgen is.

Locatieonderzoek volgens WISE voorbarig

De organisatie vindt dat gemeenten voorzichtig moeten zijn met het aanwijzen of onderzoeken van mogelijke locaties voor kleine kerncentrales.

Er bestaan verschillende ontwerpen van SMR’s, met uiteenlopende technologieën, afmetingen en vermogens. Daardoor is volgens WISE nog onvoldoende bekend aan welke eisen een geschikte locatie moet voldoen.

Ook de toekomstige veiligheidsvoorschriften van de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) zijn volgens de organisatie nog niet duidelijk.

WISE wijst daarbij op verschillende vragen die voor gemeenten van belang zijn.

Zo is nog onbekend welke veiligheidszones rond nieuwe kerncentrales nodig zullen zijn en welke beperkingen daarbinnen mogelijk gaan gelden voor woningbouw en bedrijvigheid.

Daarnaast bestaat volgens de organisatie onzekerheid over de benodigde hoeveelheid koelwater, het ruimtebeslag van de installaties en de overlast tijdens de bouwperiode.

Zolang deze zaken niet duidelijk zijn, kunnen gemeenten volgens WISE nauwelijks een goed onderbouwde keuze maken voor een geschikte locatie.

Waar moet het radioactieve afval naartoe?

Een van de belangrijkste zorgen van WISE betreft het kernafval dat bij de productie van kernenergie ontstaat.

Volgens de organisatie wordt in discussies over nieuwe kerncentrales te weinig aandacht besteed aan de vraag waar dit afval op lange termijn veilig kan worden opgeslagen.

Het Nederlandse radioactieve afval bevindt zich momenteel deels in Frankrijk en deels bij de Centrale Organisatie Voor Radioactief Afval (COVRA) in Zeeland.

Nederland heeft nog geen definitieve eindbergingslocatie aangewezen.

Volgens de planning waarnaar WISE verwijst, moet uiterlijk in 2100 een besluit worden genomen over de definitieve eindberging. Die berging zou vervolgens vanaf 2130 in gebruik moeten worden genomen.

Een vorig kabinet heeft de wens uitgesproken om de besluitvorming al naar 2050 te vervroegen.

Waar de definitieve opslag uiteindelijk moet komen en wanneer deze daadwerkelijk beschikbaar zal zijn, is nog onzeker.

Kleine kerncentrales mogelijk meer afval per hoeveelheid stroom

WISE verwijst in de brief naar wetenschappelijke onderzoeken, waaronder een studie van Stanford University in de Verenigde Staten.

Volgens de organisatie wijzen deze onderzoeken erop dat bepaalde ontwerpen van kleine kerncentrales relatief meer radioactief afval kunnen produceren dan traditionele grote kernreactoren.

Daarbij gaat het om de hoeveelheid afval in verhouding tot de geproduceerde elektriciteit.

De uiteindelijke hoeveelheid en samenstelling van het afval hangen onder meer af van het gebruikte reactorontwerp en de toegepaste technologie.

Voor WISE is dit een extra argument om het vraagstuk van de eindberging nadrukkelijk te betrekken bij de besluitvorming over nieuwe kerncentrales.

De organisatie vindt het onverantwoord om plannen voor uitbreiding van kernenergie te ontwikkelen zonder tegelijkertijd duidelijkheid te scheppen over de verwerking en opslag van het afval.

Nationale Kernafval Race moet discussie losmaken

Om aandacht te vragen voor het afvalprobleem is WISE gestart met de Nationale Kernafval Race.

In deze campagne worden inwoners gevraagd te stemmen op een Nederlandse stad of dorp waar volgens hen radioactief afval zou moeten worden opgeslagen.

De organisatie gebruikt daarbij een confronterende boodschap: wie voor kernenergie kiest, moet ook nadenken over welke plaats de gevolgen van de opslag zou moeten dragen.

WISE stelt daarbij provocerend de vraag welk dorp eventueel zou mogen verdwijnen om ruimte te maken voor kernafval.

Het gaat om een campagneboodschap en niet om een daadwerkelijk overheidsplan om een dorp te laten verdwijnen.

Met de actie wil de organisatie zichtbaar maken dat de gevolgen van kernenergie niet ophouden bij de productie van elektriciteit.

Ook de langdurige opslag van het afval moet volgens WISE worden meegenomen in de maatschappelijke en politieke afweging.

Ook gemeenten kunnen met eindberging te maken krijgen

WISE benadrukt dat de discussie over kernafval niet uitsluitend van belang is voor gemeenten waar mogelijk kleine kerncentrales worden gebouwd.

Afhankelijk van de gekozen opslagtechniek zouden volgens de organisatie verschillende gebieden in Nederland in aanmerking kunnen komen voor een definitieve bergingslocatie.

Daarmee kan het onderwerp volgens WISE uiteindelijk ook gemeenten raken die zelf geen plannen hebben voor kernenergie.

De milieuorganisatie wil dat lokale bestuurders zich bewust zijn van die mogelijkheid en inwoners informeren over de onzekerheden rond de opslag van radioactief afval.

Oproep aan gemeenteraden en colleges

In de brief vraagt WISE gemeentebesturen om een duidelijke keuze te maken over de rol van kernenergie binnen de energietransitie.

Volgens de organisatie moeten gemeenten voorkomen dat zij inzetten op een technologie waarvan nog onzeker is wanneer deze commercieel beschikbaar komt en tegen welke kosten.

Als gemeenten toch verder willen met plannen voor kleine kerncentrales, vindt WISE dat zij tegelijkertijd aandacht moeten besteden aan de gevolgen van radioactief afval.

De organisatie roept bestuurders bovendien op hierover open en duidelijk met inwoners te communiceren.

WISE heeft eerder dit jaar, op 13 januari, al een brief over kleine kerncentrales naar gemeenten gestuurd en een webinar over het onderwerp georganiseerd.

Met de nieuwe brief en de Nationale Kernafval Race probeert de organisatie de discussie opnieuw onder de aandacht van lokale politici te brengen.

De milieuorganisatie benadrukt bereid te zijn haar standpunten nader toe te lichten aan gemeenteraden en colleges van burgemeester en wethouders.