Medemblik lanceert handreiking voor participatie

MEDEMBLIK – De gemeente Medemblik heeft het jaar 2025 gebruikt als een pilotfase om te experimenteren met de manier waarop de kwaliteit van participatie bij ruimtelijke initiatieven kan worden geduid. Dit proefjaar was het directe gevolg van een toezegging van wethouder Broeders in december 2024, waarbij de toenmalige waboklankgroep werd opgeheven vanwege de overgang naar de nieuwe Omgevingswet.

Uit de evaluatie van dit pilotjaar is gebleken dat er in 2025 veel participatie heeft plaatsgevonden, voornamelijk bij facilitaire woningbouwprojecten waarbij de verantwoordelijkheid voor de participatie bij de projectontwikkelaar lag. Omdat het in de praktijk vaak zoeken is naar de juiste balans tussen het informeren van de omgeving en het daadwerkelijk ophalen van meningen, heeft de gemeente besloten een formele participatiehandreiking op te stellen.

Actievere rol voor de gemeente bij bijeenkomsten

Gedurende het evaluatiejaar heeft de gemeente Medemblik zich nadrukkelijker gemengd in de participatietrajecten van externe initiatiefnemers. Het is inmiddels een standaardprocedure geworden dat ambtenaren van de gemeente aanwezig zijn bij participatiebijeenkomsten voor woningbouwprojecten. Tijdens deze bijeenkomsten nemen de ambtenaren een terughoudende rol aan, maar zij zijn wel duidelijk herkenbaar en aanspreekbaar voor aanwezigen.

Deze werkwijze wordt voorafgaand aan de bijeenkomst altijd met de initiatiefnemer doorgesproken. Daarnaast verstrekt de gemeente vooraf tips aan de initiatiefnemer om de bijeenkomst soepel te laten verlopen en kunnen er achteraf aanvullende eisen worden gesteld aan het participatieverslag. In enkele gevallen nam de gemeente zelf contact op met belanghebbenden die bezwaren hadden tegen een plan, wat steevast tot meer begrip leidde en in één specifiek geval zelfs een juridische procedure wist te voorkomen.

De Omgevingswet en verplichte participatie

De nieuwe participatiehandreiking sluit nauw aan bij de Omgevingswet, waarin participatie een belangrijk uitgangspunt is, hoewel het niet altijd wettelijk verplicht is. De wet schrijft geen vaste vormvereisten voor, maar bij een vergunningaanvraag moet altijd worden aangegeven of er participatie heeft plaatsgevonden en wat daarvan de resultaten zijn. De gemeenteraad van Medemblik heeft in het besluit “Adviesrecht raad en verplichte participatie bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten 2025” vastgelegd voor welke categorieën participatie wél verplicht is.

• Dit geldt onder meer voor bepaalde woningbouwprojecten.
• Ook voor de huisvesting van buitenlandse werknemers is participatie verplicht gesteld.
• Bepaalde agrarische uitbreidingen buiten het bouwvlak vallen eveneens onder deze plicht. Als een initiatiefnemer de participatie niet of onvoldoende uitvoert, kan het college besluiten om de aanvraag buiten behandeling te laten.

Acht stappen voor een succesvol traject

Om initiatiefnemers zonder beleidsmatige of juridische voorkennis te begeleiden, bevat de handreiking een helder stappenplan bestaande uit acht stappen.

• Allereerst moet het doel van de participatie worden bepaald (stap 1).
• Vervolgens moet het onderwerp duidelijk worden afgekaderd, waarbij expliciet onderscheid wordt gemaakt tussen wat vastligt en waar nog ruimte is voor aanpassing (stap 2).
• Daarna worden het publiek en de afzender bepaald, waarbij de gemeente adviseert om ook dorps- en stadsraden te informeren (stap 3).
• In stap 4 wordt de vorm gekozen, zoals een inloopbijeenkomst, enquête of klankbordgroep.
• De overige stappen richten zich op het duiden van de resultaten (stap 5), de verantwoording via een participatieverslag (stap 6), de uiteindelijke besluitvorming (stap 7) en de evaluatie van het proces (stap 8). De gemeente adviseert initiatiefnemers om vooraf een participatieplan in te vullen en achteraf een participatieverslag aan te leveren.

Proportionaliteit en maatwerk als uitgangspunt

Binnen de gemeente Medemblik is het leidende principe dat de zwaarte van het participatietraject proportioneel moet zijn aan de impact van het initiatief. De handreiking onderscheidt drie participatieniveaus: informeren, raadplegen/meedenken en consulteren/adviseren. Participatie is overigens niet uitsluitend bedoeld voor woningbouw. De richtlijnen zijn net zo goed van toepassing op functiewijzigingen, de transformatie van bestaande gebouwen, infrastructurele ingrepen en agrarische ontwikkelingen.

Succesvolle eigen projecten in Medemblik

De gemeente heeft de afgelopen periode ook zelf diverse participatiebijeenkomsten georganiseerd. Bijeenkomsten over de projecten De Zeehoek, De Tegel en Asonia trokken veel bezoekers en leverden overwegend positieve reacties op. Door een combinatie van een informatief gedeelte, gesprekstafels en zowel digitale als schriftelijke reactieformulieren, werd geprobeerd geïnteresseerden zo veelzijdig mogelijk te betrekken. Voor De Zeehoek en De Tegel zijn inmiddels afzonderlijke klankbordgroepen opgericht. Voor het dorpshuis in Abbekerk werden zelfs meerdere bijeenkomsten georganiseerd, specifiek gericht op verschillende doelgroepen zoals omwonenden, huurders en algemene inwoners van Abbekerk en Lambertschaag.

Communicatie tijdens de uitvoeringsfase

Naast de formele participatie besteedt de handreiking ook aandacht aan de uitvoeringsfase van ruimtelijke initiatieven. Hierbij staat het concept BLVC centraal, wat staat voor Bereikbaarheid, Leefbaarheid, Veiligheid en Communicatie. Bij projecten die gepaard gaan met bouwverkeer, afsluitingen of verwachte overlast, eist de gemeente Medemblik dat er een gedetailleerd BLVC-Uitvoeringsplan wordt opgesteld. Hoewel dit plan losstaat van de juridische participatietoets, sluit het in de praktijk naadloos aan op het bredere participatieproces. De documenten hiervoor worden als bijlage toegevoegd aan de anterieure overeenkomst.

Zelfevaluatie en brede uitrol

De gemeente Medemblik heeft aangegeven dat zij de nieuwe participatiehandreiking ook zal toepassen bij door haarzelf georganiseerde bijeenkomsten. Om de richtlijnen breed onder de aandacht te brengen, wordt in overleg met de afdeling Communicatie bekeken hoe het document het beste via de gemeentelijke website kan worden ontsloten. Ook wordt overwogen om de handreiking uit te lichten in de nieuwsbrief rondom het thema ‘wonen’ en zal het document actief worden toegestuurd aan toekomstige initiatiefnemers. Deel dit artikel: