WEST-FRIESLAND – Iedere ochtend stappen duizenden scholieren in Hoorn, Medemblik, Koggenland, Opmeer, Drechterland, Stede Broec en Enkhuizen op de fiets om naar school te gaan. Met het aanbreken van de donkere wintermaanden gebeurt dat steeds vaker in de schemering of volledige duisternis. Toch is de verlichting op veel fietsen niet in orde. Soms ontbreekt het achterlicht, is de batterij leeg of doet de verlichting helemaal niets. Dat kan levensgevaarlijke situaties opleveren. Daarom een confronterende vraag aan ouders in West-Friesland: heeft uw kind een donorcodicil mee, of zorgt u ervoor dat het goed zichtbaar en veilig op school aankomt?

Duizenden scholieren dagelijks op de fiets

West-Friesland is een regio waar veel jongeren dagelijks flinke afstanden afleggen om naar hun middelbare school te fietsen. Vanuit kleinere dorpen trekken scholieren naar onder meer Hoorn, Enkhuizen, Grootebroek en andere plaatsen met voortgezet onderwijs.

Die fietstochten verlopen niet uitsluitend over goed verlichte fietspaden. Een deel van de routes voert langs landelijke wegen, door lintbebouwing en over kruispunten waar fietsers en gemotoriseerd verkeer elkaar tegenkomen.

Vooral tijdens de ochtendspits kunnen gevaarlijke situaties ontstaan. Automobilisten zijn onderweg naar hun werk, vrachtwagens bevoorraden bedrijven en scholieren rijden in groepen naar school.

Een fietser zonder goed werkende verlichting valt onder deze omstandigheden veel minder op.

Wognum en Midwoud belangrijke aandachtspunten

Dat verkeersveiligheid op schoolroutes aandacht verdient, blijkt onder meer uit het Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan van Medemblik.

Bij het inventariseren van verkeersknelpunten kwamen veel meldingen binnen over fietsverkeer in Wognum en Midwoud.

Vooral de drukke fietsroute vanuit omliggende dorpen via Wognum naar Hoorn kreeg aandacht. Deze route loopt langs verschillende rotondes waar fietsers en ander verkeer met elkaar in conflict kunnen komen.

Ook de Hoornseweg werd genoemd. Daarnaast kwamen meldingen binnen over fietsroutes bij Opperdoes, Twisk en andere dorpen.

De opmerkingen gingen onder meer over verkeersdrukte, gereden snelheden, de positie van fietsers op de weg en de staat van fietspaden.

Hoewel deze meldingen niet specifiek over ontbrekende fietsverlichting gaan, laten ze zien dat de veiligheid van fietsende scholieren op meerdere plaatsen aandacht vraagt.

Bij controle in Hoorn had 14 procent verlichting niet op orde

Hoe staat het eigenlijk met de fietsverlichting in West-Friesland?

Een concreet aanknopingspunt biedt het landelijke onderzoek Lichtvoering en Helmdracht Fietsers 2025, uitgevoerd door onderzoeksbureau Goudappel in opdracht van Rijkswaterstaat en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Tijdens de metingen in december 2025 werden op zeventien Nederlandse locaties in totaal 9.121 fietsers geobserveerd.

Een van deze meetplaatsen lag in Hoorn, bij de spoorwegovergang aan de Koepoortsweg.

Daar werden 581 fietsers gecontroleerd op het gebruik van verlichting.

Bij 86 procent van de onderzochte fietsers was zowel het voorlicht als het achterlicht volgens de voorschriften ingeschakeld. Bij 14 procent was de verlichting niet volledig in orde.

Landelijk lag dat laatste percentage op 25 procent.

De resultaten in Hoorn waren daarmee gunstiger dan het landelijke gemiddelde. Dat betekent echter niet dat de verlichting in heel Hoorn of West-Friesland beter op orde is. Het gaat om één meetlocatie en bovendien om fietsers van verschillende leeftijden.

Voor Medemblik, Koggenland, Opmeer, Drechterland, Stede Broec en Enkhuizen bevat dit onderzoek geen afzonderlijke meetresultaten.

Scholieren scoren landelijk aanzienlijk slechter

Bijzonder zorgwekkend zijn de landelijke uitkomsten voor jongeren tussen 12 en 18 jaar.

In deze leeftijdsgroep had 35 procent van de onderzochte fietsers de verlichting niet volledig op orde.

Bij jongvolwassenen tussen 18 en 25 jaar bedroeg dit percentage 31 procent.

Dat betekent niet dat al deze jongeren volledig zonder licht reden. Ook een ontbrekend achterlicht, een defect voorlicht of verlichting die niet voldoet aan de wettelijke voorschriften telt mee.

Toch maken de resultaten duidelijk dat juist jongeren een belangrijke doelgroep zijn bij het verbeteren van de zichtbaarheid in het verkeer.

De cijfers zijn landelijk gemeten en kunnen niet zonder aanvullend onderzoek rechtstreeks worden toegepast op West-Friese scholieren.

Waarom fietsen in het donker gevaarlijker is

Op een donkere winterochtend kan een fietser vrijwel verdwijnen tegen de achtergrond van een onverlichte weg.

Zwarte jassen, donkere rugtassen en fietsen zonder verlichting maken het voor andere weggebruikers lastig om een fietser op tijd te herkennen.

Dat probleem wordt groter bij regen, mist of nat wegdek. De koplampen van tegemoetkomende auto’s en weerspiegelingen op het asfalt kunnen het zicht verder verminderen.

Een automobilist moet niet alleen een fietser waarnemen, maar ook diens snelheid, afstand en rijrichting inschatten.

Wanneer een fietser pas op het laatste moment zichtbaar wordt, kan de resterende afstand onvoldoende zijn om nog veilig tot stilstand te komen.

Op landelijke wegen, waar automobilisten soms met hogere snelheden rijden dan binnen de bebouwde kom, kan het verschil tussen tijdig opmerken en te laat zien bijzonder groot zijn.

Ook het achterlicht kan levens redden

Een veelvoorkomend probleem is een achterlicht dat niet werkt, verkeerd gericht staat of wordt afgedekt door een jas of schooltas.

Juist voor automobilisten die een fietser van achteren naderen, is het rode achterlicht essentieel.

Het maakt duidelijk dat er iemand op de rijbaan of het fietspad rijdt en helpt om de afstand tot die persoon in te schatten.

Ook een fietser met een werkend voorlicht kan gevaar lopen wanneer het achterlicht ontbreekt.

Reflectoren bieden extra zichtbaarheid, maar zijn afhankelijk van invallend licht. Ze vervangen daarom nooit de verplichte verlichting.

Onderzoek wijst op lager ongevalsrisico

Volgens verkeersveiligheidsinstituut SWOV vergroot goede fietsverlichting de veiligheid tijdens het fietsen in het donker.

Een analyse van geregistreerde letselongevallen uit de periode 2002 tot en met 2010 wees op een ongeveer 17 procent lager ongevalsrisico bij fietsers die een werkend voor- en achterlicht gebruikten.

Bij deze schatting bestaat volgens de onderzoekers wel aanzienlijke onzekerheid. Ook werd geen rekening gehouden met de kwaliteit van de lampen.

Betrouwbare cijfers over het precieze aantal fietsongevallen dat door ontbrekende of kapotte verlichting wordt veroorzaakt, ontbreken.

Dat geldt zowel voor Nederland als voor de zeven afzonderlijke gemeenten in West-Friesland.

Een aanrijding in het donker kan immers meerdere oorzaken hebben, waaronder te hoge snelheid, onvoldoende oplettendheid, een voorrangsfout of beperkt zicht.

In 2025 kwamen 281 fietsers om het leven

Dat fietsers kwetsbaar zijn in het verkeer, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

In 2010 kwamen in Nederland 162 fietsers om het leven door verkeersongevallen.

In 2024 waren dat er 246 en in 2025 steeg het aantal naar 281.

Het gaat hierbij om alle dodelijk verongelukte fietsers, ongeacht leeftijd, tijdstip en ongevalsoorzaak. Vooral oudere fietsers vormen een grote groep onder de slachtoffers.

De stijging mag daarom niet rechtstreeks worden toegeschreven aan slechte fietsverlichting.

Evenmin kunnen deze landelijke aantallen worden gebruikt om het aantal verkeersdoden in West-Friesland te berekenen.

Zeven gemeenten werken aan veiligere fietsroutes

De verkeersveiligheid van fietsers staat ook op de regionale agenda.

In juni 2026 ondertekenden Hoorn, Medemblik, Koggenland, Opmeer, Drechterland, Stede Broec en Enkhuizen samen met de provincie Noord-Holland een intentieovereenkomst voor een regionaal fietsroutenetwerk.

Het plan voorziet in vijf nieuwe doorfietsroutes en een aanvullende oost-westverbinding.

Onder meer de verbindingen van Enkhuizen naar Hoorn via de Streek, van Wognum naar Hoorn en van Medemblik naar Hoogkarspel via Wervershoof maken deel uit van de plannen.

De betrokken overheden willen het netwerk uiterlijk in 2035 realiseren.

Bredere fietspaden, betere verlichting en veiligere verbindingen moeten fietsen aantrekkelijker en veiliger maken.

Maar ook wanneer de infrastructuur wordt verbeterd, blijft het noodzakelijk dat fietsers zelf goed zichtbaar zijn.

Ouders moeten zelf de fiets controleren

Het controleren van fietsverlichting hoeft nauwelijks tijd te kosten.

Een simpele controle voordat een kind naar school vertrekt, kan voorkomen dat het in het donker zonder verlichting onderweg is.

Controleer daarom niet alleen het voorlicht, maar ook het achterlicht. Let erop dat beide lampen goed zichtbaar zijn en niet worden afgedekt door kleding of bagage.

Vervang lege batterijen en laat defecte verlichting direct repareren.

Een reservesetje losse fietslampjes in de schooltas kan uitkomst bieden wanneer onderweg een lamp uitvalt.

Losse verlichting is toegestaan, mits deze volgens de wettelijke voorschriften wordt gedragen of bevestigd.

Het voorlicht moet wit of geel zijn, het achterlicht rood. De verlichting moet voortdurend branden en mag niet knipperen.

Ook reflectoren op de fiets zijn verplicht.

Scholen en automobilisten dragen verantwoordelijkheid

Naast ouders hebben ook scholen een belangrijke rol.

Door leerlingen regelmatig te wijzen op goede fietsverlichting en in de herfst controleacties te organiseren, kan worden voorkomen dat jongeren zonder licht naar huis fietsen.

Automobilisten moeten ondertussen rekening houden met fietsende scholieren, vooral tijdens de donkere ochtendspits.

Bij oversteekplaatsen, rotondes en schoolroutes is extra oplettendheid noodzakelijk.

Een fietser zonder verlichting is moeilijker zichtbaar, maar dat ontslaat automobilisten niet van hun verantwoordelijkheid om hun snelheid aan te passen en veilig te rijden.

Een donorcodicil is geen alternatief voor fietsverlichting

De vraag of een scholier een donorcodicil bij zich heeft, is bewust confronterend bedoeld.

Het gaat niet om het daadwerkelijk meenemen van een donorcodicil, maar om de ernst van de mogelijke gevolgen wanneer een kind in het donker onvoldoende zichtbaar is.

Geen enkele ouder wil het bericht ontvangen dat zijn of haar kind onderweg naar school ernstig gewond is geraakt.

Of een scholier nu vanuit Wervershoof naar Hoogkarspel fietst, vanuit Wognum naar Hoorn of vanuit een van de andere West-Friese dorpen naar school gaat, het uitgangspunt moet hetzelfde zijn.

Een werkend voorlicht, een duidelijk zichtbaar achterlicht en enkele minuten controle voor vertrek kunnen het verschil maken.

Want het belangrijkste is niet hoe snel een kind op school komt, maar dat het na schooltijd weer veilig thuiskomt.