MEDEMBLIK – Op de stortplaats Wieringermeer, vlak bij de gemeentegrens met Medemblik, wordt sinds september PFAS-houdend afval van Schiphol gestort. Het gaat om slib dat overblijft na het reinigen van grond die voornamelijk met de schadelijke stof PFOS is verontreinigd. In totaal komt de komende drie jaar ongeveer 40.000 ton van dit afval beschikbaar. Of die volledige hoeveelheid naar de stortplaats aan de Koggerandweg gaat, staat nog niet vast. Dat blijkt uit antwoorden van het college van burgemeester en wethouders op vragen van GemeenteBelangen. Ondanks de korte afstand tot Medemblik, Opperdoes en Twisk ziet het gemeentebestuur geen aanleiding om een aanvullend onafhankelijk onderzoek naar de gezondheidsrisico’s voor omwonenden te laten uitvoeren.
De antwoorden maken duidelijk dat de stort van het verontreinigde slib al is begonnen. GemeenteBelangen had op 14 oktober vragen gesteld nadat berichten waren verschenen over de mogelijke verwerking van PFAS-houdend afval op de locatie in de gemeente Hollands Kroon. Raadslid R. Braaksma wilde onder meer weten welke vergunningen zijn verleend, hoeveel afval wordt aangevoerd en welke gevolgen dat kan hebben voor de inwoners van omliggende dorpen.
Het college bevestigt dat afvalverwerker Afvalzorg al beschikt over een vergunning voor afvalstromen die niet op een hoogwaardigere manier kunnen worden verwerkt. Het PFAS-houdende residu van Schiphol valt volgens de gemeente binnen die bestaande vergunning. Een afzonderlijke vergunning is daarom niet nodig.
Opvallend is dat het gemeentebestuur aanvankelijk via de media op de hoogte raakte van de ontwikkelingen. Medemblik is zelf geen bevoegd gezag voor de stortplaats en speelt geen rol in de vergunningverlening.
PFOS blijft achter in slib na reinigen grond
Het afval is afkomstig van een grondreinigingsproces waarbij met PFOS verontreinigde grond wordt gewassen. Tijdens die behandeling wordt de zandfractie gescheiden van de verontreiniging. Het gereinigde zand kan vervolgens opnieuw worden gebruikt, terwijl de schadelijke stoffen achterblijven in een geconcentreerde slibstroom. Volgens het college gaat het om ongeveer 40.000 ton slib dat de komende drie jaar bij Schiphol vrijkomt. Sinds september 2026 wordt een deel daarvan naar de stortplaats Wieringermeer gebracht. Het is nog onzeker of de volledige hoeveelheid op deze locatie zal worden gestort.
PFOS behoort tot de groep PFAS, chemische stoffen die zeer moeilijk afbreekbaar zijn. Ze kunnen langdurig in het milieu aanwezig blijven en zich via water en bodem verspreiden. Blootstelling aan bepaalde PFAS-verbindingen wordt in verband gebracht met schadelijke effecten op de gezondheid, waaronder verstoring van het immuunsysteem. Juist vanwege deze eigenschappen gelden strenge regels voor het verwerken en hergebruiken van PFAS-houdende grond. De rijksoverheid heeft daarvoor in 2023 een handelingskader opgesteld. Grond die niet kan worden hergebruikt of verder gereinigd, mag onder voorwaarden worden gestort op daarvoor geschikte locaties.
Voor het afval van Schiphol is volgens het college een Niet-Reinigbaarheidsverklaring afgegeven door Rijkswaterstaat. Daarmee kan het residu onder de geldende voorwaarden worden gestort.
Stortplaats ligt op één kilometer van Opperdoes
De ligging van de stortplaats vormde een belangrijk onderdeel van de vragen van GemeenteBelangen. Volgens het college ligt de locatie op ongeveer één kilometer van Opperdoes, anderhalve kilometer van Medemblik en twee kilometer van Twisk. Braaksma wilde weten of deze korte afstanden aanleiding vormen om specifiek te onderzoeken welke risico’s omwonenden lopen door mogelijke verspreiding van PFAS via grondwater, oppervlaktewater of stof.
Het antwoord van het college is dat een dergelijke afzonderlijke beoordeling niet is uitgevoerd. Er bestaat geen gezondheidskundig onderzoek dat specifiek betrekking heeft op de ligging van de stortplaats ten opzichte van de drie woonkernen. Ook is geen afzonderlijk onderzoek uitgevoerd naar mogelijke verspreidingsroutes van PFAS vanuit de stortplaats naar de omliggende dorpen. Het college verwijst daarvoor naar de bestaande vergunning en de wettelijke milieueisen die aan de inrichting en het beheer van stortplaatsen worden gesteld.
Volgens de gemeente beschikt de stortplaats over een dubbele onderafdichting, controledrains en een systeem voor het opvangen van vervuild afvalwater. Rondom de locatie zijn peilbuizen aangebracht waarmee de kwaliteit van het grondwater wordt gecontroleerd. Regenwater dat op de stortplaats terechtkomt, wordt tijdens de operationele fase opgevangen en afgevoerd. Vervolgens wordt het volgens de gemeente zo goed mogelijk gereinigd voordat het wordt geloosd. Daarnaast worden afvalstoffen natgehouden of afgedekt om verspreiding door verstuiving tegen te gaan.
Het college stelt dat deze voorzieningen moeten voorkomen dat verontreinigingen het grondwater of de leefomgeving bereiken. De aanwezigheid van dergelijke beschermingsmaatregelen is echter iets anders dan een afzonderlijk onderzoek naar de verspreiding van PFAS vanuit deze specifieke afvalstroom. Een dergelijk onderzoek is volgens de beantwoording niet uitgevoerd.
Geen aanvullend onderzoek door GGD of RIVM
GemeenteBelangen vroeg het college nadrukkelijk of het bereid is de GGD en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onafhankelijk advies te laten uitbrengen over de mogelijke gezondheidsrisico’s. Het gemeentebestuur ziet daarvoor op dit moment geen aanleiding. Volgens het college bestaat uitgebreide wet- en regelgeving voor het veilig opslaan van afval dat niet anders kan worden verwerkt. De Omgevingsdienst houdt toezicht op de naleving van deze regels.
Wanneer nieuwe informatie aanleiding geeft tot aanvullende stappen, wil Medemblik eerst contact opnemen met het bevoegd gezag en de gemeente Hollands Kroon. Ook bij vragen over eventuele extra bescherming van kinderen en andere kwetsbare groepen verwijst het college naar deze werkwijze. Daarmee kiest het gemeentebestuur ervoor voorlopig te vertrouwen op de bestaande vergunningvoorwaarden en controles, zonder een afzonderlijke gezondheidskundige beoordeling van de situatie rond Opperdoes, Medemblik en Twisk te laten uitvoeren.
De gemeente stelt dat bij de beoordeling van stortlocaties niet zozeer de afstand tot woningen doorslaggevend is, maar vooral de beschermende voorzieningen die risico’s voor mens en milieu moeten voorkomen.
Omwonenden niet vooraf geïnformeerd
Uit de beantwoording blijkt verder dat Afvalzorg omwonenden niet actief heeft geïnformeerd over de komst van deze specifieke PFAS-houdende afvalstroom. Het bedrijf organiseert volgens het college wel algemene informatiebijeenkomsten, open dagen en andere vormen van communicatie over de activiteiten op de stortplaats. Voor het slib van Schiphol is echter geen afzonderlijke voorlichtingsactie richting bewoners gehouden.
Ook de gemeente Medemblik heeft op dit moment geen actieve rol in de informatievoorziening over het storten van het afval. Het college zegt pas aanvullende communicatie te overwegen wanneer nieuwe ontwikkelingen of onderzoeksresultaten daartoe aanleiding geven. In dat geval wordt met Afvalzorg, Hollands Kroon en de Omgevingsdienst besproken hoe inwoners het beste kunnen worden geïnformeerd.
GemeenteBelangen had juist gevraagd hoe bewoners van Medemblik, Opperdoes en Twisk op de hoogte worden gehouden van mogelijke risico’s en de beschikbare informatie daarover. Het gemeentebestuur zegt de gemeenteraad via de gebruikelijke kanalen te informeren wanneer relevante nieuwe gegevens of ontwikkelingen bekend worden.
Geen nieuwe stortplaatsen toegestaan
Het college wijst er daarnaast op dat Nederland nog achttien operationele stortlocaties kent. In Noord-Holland is Wieringermeer volgens de gemeente de enige operationele stortplaats die afval van externe aanbieders verwerkt. Het landelijke beleid staat het openen van nieuwe stortplaatsen niet toe. Afval dat niet op een andere manier kan worden verwerkt, moet daarom naar bestaande locaties worden gebracht.
Volgens Medemblik vervult Wieringermeer een belangrijke rol in de regionale afvalverwerking. Het vervoeren van het slib naar andere delen van Nederland zou leiden tot extra transportbewegingen en een grotere milieubelasting. Het college vindt dat om die reden niet wenselijk. Daarmee geeft het gemeentebestuur geen aanleiding om actief aan te dringen op onderzoek naar alternatieve stortlocaties, zoals GemeenteBelangen had voorgesteld.
Voorlopig blijft de bestaande situatie gehandhaafd. Het PFAS-houdende slib van Schiphol mag binnen de geldende vergunning op de stortplaats Wieringermeer worden verwerkt en de aanvoer is sinds september al begonnen. Hoeveel van de aangekondigde 40.000 ton uiteindelijk bij de Koggerandweg terechtkomt, is nog onzeker. Evenmin zijn specifieke onderzoeken beschikbaar naar de gezondheidsrisico’s of mogelijke verspreidingsroutes richting de nabijgelegen woonkernen. Het college van Medemblik ziet op basis van de huidige informatie geen aanleiding om die onderzoeken alsnog te laten uitvoeren.
