MEDEMBLIK – De gemeente Medemblik blijft voorlopig vasthouden aan de gebruikelijke afstand van 50 meter tussen landbouwpercelen waarop gewasbeschermingsmiddelen worden toegepast en gevoelige bestemmingen zoals woningen. Dat blijkt uit de reactie van het college op vragen van de lokale politieke fractie MORGEN! over spuitzonering en de mogelijke gezondheidsrisico’s van bestrijdingsmiddelen. Een nieuw wetenschappelijk rekenmodel kan in de toekomst mogelijk uitkomst bieden, maar is volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en Wageningen University & Research (WUR) nog onvoldoende ontwikkeld om betrouwbaar in de praktijk te worden toegepast.

De discussie over spuitzonering speelt al langer in gemeenten waar landbouwgrond, bollenteelt en woongebieden dicht bij elkaar liggen. Bewoners maken zich zorgen over de mogelijke gevolgen van bestrijdingsmiddelen voor hun gezondheid, terwijl agrarische ondernemers duidelijkheid willen over de regels waaraan zij moeten voldoen. Tegelijkertijd zoeken gemeenten naar mogelijkheden om nieuwe woningen te bouwen zonder bestaande agrarische activiteiten onnodig te beperken.

Nieuw rekenmodel wetenschappelijk haalbaar

Uit het onderzoek van RIVM en WUR blijkt dat het technisch en wetenschappelijk mogelijk is om een rekenmethode te ontwikkelen die voor afzonderlijke locaties bepaalt welke afstand noodzakelijk is om gezondheidsrisico’s voor omwonenden te beperken. Daarmee zou op termijn een alternatief kunnen ontstaan voor de huidige vaste afstand van 50 meter.

Het model moet rekening houden met verschillende factoren, waaronder het soort gewas, de gebruikte bestrijdingsmiddelen, de toegepaste spuittechniek, weersomstandigheden en de ligging van nabijgelegen woningen. Ook moet worden onderzocht hoeveel van de gebruikte stoffen uiteindelijk in de leefomgeving terechtkomen.

Daarvoor moeten verschillende ingewikkelde berekeningen met elkaar worden verbonden. Het gaat onder meer om het verwaaien van spuitdruppels, verdamping van middelen na toepassing, verspreiding via stofdeeltjes, blootstelling binnen en buiten woningen en de mogelijke gezondheidseffecten daarvan.

De onderzoekers benadrukken dat vooral de bescherming van kwetsbare groepen, zoals jonge kinderen en zwangere vrouwen, een belangrijk uitgangspunt moet zijn.

Nog grote onzekerheden over gezondheidsrisico’s

Hoewel de ontwikkeling van het rekenmodel haalbaar wordt geacht, bestaan er volgens de onderzoekers nog belangrijke onzekerheden. Vooral de nauwkeurigheid waarmee de daadwerkelijke blootstelling van omwonenden kan worden voorspeld, moet verder worden onderzocht.

Ook zijn niet alle mogelijke gezondheidseffecten in de verkenning meegenomen. Zo vallen mogelijke neurodegeneratieve aandoeningen, waaronder de ziekte van Parkinson, buiten de onderzochte methode. Hetzelfde geldt voor mogelijke gecombineerde effecten van verschillende werkzame stoffen.

Volgens het college betekent dit dat het nieuwe model voorlopig niet kan worden gebruikt als algemene wetenschappelijke onderbouwing om bij ruimtelijke besluiten kleinere afstanden toe te staan.

Raad van State blijft bepalend

De gemeente Medemblik wijst erop dat de bestaande jurisprudentie van de Raad van State voorlopig leidend blijft. In 2024 oordeelde de hoogste bestuursrechter dat bestaande rekenmethoden onvoldoende betrouwbaar zijn om de gezondheidsrisico’s van gewasbeschermingsmiddelen voor omwonenden vast te stellen.

Daarom blijft bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in beginsel de afstand van 50 meter tussen bespoten gewaspercelen en gevoelige functies het uitgangspunt. Afwijken daarvan is alleen mogelijk wanneer met specifiek en deugdelijk onderbouwd lokaal onderzoek wordt aangetoond dat een kleinere afstand verantwoord is.

Voor Medemblik betekent dit dat de uitkomsten van het nieuwe onderzoek voorlopig geen directe versoepeling van de spuitzonering opleveren. Het college zal bij toekomstige ruimtelijke besluiten rekening moeten blijven houden met de bestaande juridische eisen.

De vragen van MORGEN! maken duidelijk dat de discussie over gewasbeschermingsmiddelen en de bescherming van omwonenden ook in Medemblik actueel blijft. Pas wanneer vervolgonderzoek voldoende zekerheid biedt over de blootstelling en gezondheidsrisico’s, kan een nieuwe rekenmethode mogelijk een rol gaan spelen bij gemeentelijke besluiten over woningbouw en agrarisch grondgebruik.